Jaargang 2022

Cahiers Politiestudies (februari 2022), Jg. 2022/1, N° 62 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)
Themanummer : Politie en rechtsstaat in een gedigitaliseerde samenleving
Gasteditoren: Auke Van Dijk, Philippe De Baets, Lodewijk Gunther Moor, Elke Devroe, Stavros Zouridis 
De klassieke rechtsstaat is innig verbonden met de soevereine natiestaat. De essentie van de staat werd door Weber (1917) gedefinieerd door het monopolie op het legitiem gebruik van geweld ‘binnen een bepaald gebied’. Daar staat door technologische ontwikkelingen de nodige druk op: informatie- en communicatietechnologie is in hoge mate grenzeloos en relativeert het belang van territorialiteit. Dit werd reeds twee decennia geleden aan de orde gesteld in een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1998) Staat zonder land. In dat rapport werd aandacht gevraagd voor de gevolgen van informatie- en communicatietechnologie voor het handelingsvermogen van de staat, in het bijzonder waar het gaat om de handhaving van de rechtsorde. Wie nu kijkt naar de strategische agenda’s op het terrein van Justitie en Veiligheid ziet dat dezelfde vragen onverminderd urgent zijn. Er wordt de nodige aandacht besteed aan de problemen rondom criminaliteit – waaronder cybercriminaliteit – maar veel minder aandacht aan de ondermijning van rechtstatelijke waarborgen. Het ontbreekt vaak aan toetsing door het OM, zaken komen nooit voor de (Europese) rechter, opsporingsbevoegdheden worden ingezet voor andere doelen, er is sprake van een vervaging tussen de politie- en de inlichtingenfunctie, etc. Wat betekent dit alles voor de – feitelijke en gewenste/gevreesde – ontwikkeling van de politiefunctie? Wanneer de politiefunctie in ruime zin wordt beschouwd biedt deze digitalisering ook belangrijke handhavingsopportuniteiten en efficiëntiewinsten voor de bijzondere inspectiediensten (Carlens, 2003). Eén en ander kan op gespannen voet komen te staan met de regelgeving ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer die niet alleen door een Gegevensbeschermingsautoriteit wordt bewaakt maar ook door Toezichtscomités zoals het Comité dat werd opgericht in de schoot van de Kruispuntbank voor Sociale Zekerheid.


Cahiers Politiestudies (mei 2022), Jg. 2022/2, N° 63 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)
Themanummer : Zedenzaken
Gasteditoren: Sofie De Kimpe, Janine Janssen, Pia Struyf, Jan Winter

Dit cahier bestaat uit twee delen.
In het eerste deel gaan we na hoe de politie in België en Nederland omgaat met aan seks gerelateerde problemen. We vragen ons af hoeveel deze misdrijven voorkomen in politiestatistieken en onder welke vorm? Is daar doorheen de jaren verandering in te merken? Hierbij willen we het niet enkel hebben over zedenmisdrijven in enge zin (verkrachting en aanranding), ook misdrijven gelinkt aan prostitutie zoals pooierij, mensenhandel en seksuele uitbuiting komen aan bod. We hebben het zowel over seksmisdrijven tegen mannen, als vrouwen als LGBT. We vragen ons ook af hoe oud de relatie is tussen de politie en seksuele misdrijven? Is dat enkel iets van de moderne tijden of zijn dergelijk misdrijven al heel lang terug te vinden in de notieboekjes van de politie? Bestaan zedenbrigades al heel lang of is dit een fenomeen van de 20ste of 21ste eeuw? Uiteraard schenken we ook aandacht aan kinderprostitutie, kinderpornografie en pedofilie, maar evenzeer tienerpooierschap (loverboy fenomeen) en seksuele uitbuiting en oplichting via sociale media. Het cahier wenst bijzondere aandacht te schenken aan bijdragen (onderzoeken of expertise) die ons iets meer vertellen over de recherche praktijken en het politiestraatwerk, de contacten tussen politie, slachtoffers en daders. De samenwerkingsverbanden tussen politie en haar voornaamste partners. De politionele recherche staat voorop, uiteraard zijn bijdragen aangaande preventie een mooie aanwinst.
In het tweede deel van dit cahier stellen we ons de vraag hoe het gesteld is met de seksuele diversiteit bij de politie. Hoe divers is de samenstelling van de politie in België en Nederland. Beschikken we over een morfologie dienaangaande. Aandacht gaat vooral naar diversiteit in gender (man, vrouw en LGBT) maar vragen evenzeer aandacht voor naar de combinatie etniciteit-gender. Het cahier wil ook inzicht geven in het diversiteitsbeleid aanwezig in beide landen. Wat doet de politie in België en Nederland om van hun organisatie een diverse organisatie te maken? Welke maatregelen voert de politieorganisaties aangaande rekrutering, selectie, loonbaanbeleid en opleiding?


Cahiers Politiestudies (september 2022), Jg. 2022/3, N° 64 (Antwerpen /  's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)
Themanummer : Politiecultuur
Gasteditoren: Janine Janssen, Bart De Francq, Dorian Schaap, Paul Ponsaers

In het onderzoek naar de politie speelt het begrip ‘politiecultuur’ een belangrijke rol. In veel onderzoek komt een somber en negatief beeld van die politiecultuur naar voren: denk bijvoorbeeld aan het vaak beschreven wantrouwen van politiemensen jegens de samenleving en de mogelijkheden om criminaliteit te bestrijden. Tevens wordt conservatisme, angst voor veranderingen en een weifelende houding jegens alles en allen die anders zijn. Dit beeld kleurt het imago van de politie bij burgers, mede dankzij de uitwerking in tal van populaire politieseries en detectives. Uiteraard valt tegen dit sombere beeld ook het een ander in te brengen. Want past dit veelal op Angelsaksisch onderzoek gebaseerd beeld ook bij de politie in Nederland en België? En is die politiecultuur dan ook niet – net als alle andere culturen – veranderlijk? Een ander belangrijk punt van kritiek is dat in dit stereotype beeld van de politiecultuur sterk wordt uitgegaan van het politiewerk dat in uniform wordt verricht en dat bij de recherche plaats vindt. Maar bij de politie worden natuurlijk ook andere vormen van werk verricht. Wat heerst er dan voor cultuur bij bijvoorbeeld afdelingen die zich bezighouden met sporenonderzoek of het analyseren van informatie en intelligence? In deze typen politiewerk hebben we de laatste jaren ook meer hoger opgeleiden bij de politie zien binnenkomen. Heeft dat dan nog invloed op die politiecultuur of dragen zij juist bij aan veranderingen van die cultuur? Of zijn er wellicht subculturen ontstaan? In dit themanummer staan we stil bij de vraagtekens bij het klassieke beeld van de politiecultuur. 


Cahiers Politiestudies (december 2022), Jg. 2022/4, N° 65 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)
Themanummer : Afbrokkeling van de discretionaire ruimte
Gasteditoren: Antoinette Verhage, Renze Salet, Frank Schuermans, Jan Nap

In theorie wordt politiewerk aangestuurd door wet-en regelgeving en zou de interactie met de burger ook vaak vanuit dat kader verlopen. In de praktijk blijkt het dagelijks politiewerk slechts gedeeltelijk door regels te worden geleid. Politiemensen hebben discretionaire ruimte waarmee wordt verwezen naar de handelingsmarge of beslissingsvrijheid die practitioners in hun dagelijkse werk hebben om zinvol te handelen (met het oog op een meer duurzaam resultaat naar de toekomst toe).
Discretionaire ruimte wordt niet altijd als positief ervaren: te weinig sturing op die ruimte zou zorgen voor teveel beslissingsmarge en leiden tot ongelijke behandeling van burgers. Veel literatuur richt zich dan ook op het verkleinen van die marge. In een recente publicatie rond abstracte politie (Terpstra ea, 2018) wordt echter gesteld dat de discretionaire ruimte, in het kader van new public management en een abstractisering van politiewerk, steeds meer verkleind wordt en zelfs helemaal zou verdwijnen. Dat dit niet vanzelfsprekend een positieve evolutie is, mag duidelijk zijn; discretionaire ruimte heeft immers naast heel wat nadelen (gevaar voor willekeur, rechtsongelijkheid, rechtsonzekerheid, enz …) ook voordelen (zoals het mogelijk maken van maatwerk, responsabilisering van de ambtenaar, oplossingsgericht werken).
In dit themanummer willen we deze tegenstrijdige tendensen onderzoeken en nagaan in welke mate we in Nederland en België dezelfde, dan wel tegenstrijdige evoluties herkennen. Is het afnemen van de discretionaire ruimte enkel in Nederland te constateren? Hoe worden beslissingsprocessen vandaag ingevuld? Hoe ervaren praktijkmensen (zoals politiemensen, maar ook inspecteurs, gemeenschapswachten, …) deze discretionaire ruimte? Op welke manier zou discretionaire ruimte vormgegeven kunnen worden? Dit zal gebeuren aan de hand van verschillende onderzoekslijnen geassocieerd met de discretionaire ruimte, zoals hierboven vermeld.



Jaargang 2023


Cahiers Politiestudies (februari 2023), Jg. 2023/1, N° 66 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina) 

Themanummer: Big data policing  

Gasteditoren: Thom Snaphaan, Wim Hardyns, Auke Van Dijk, Remco Spithoven, Rosamunde Van Brakel  

Nieuwe technologieën ontwikkelen zich sneller dan ooit, en dat creëert tegelijk kansen en uitdagingen voor het politiewerk. Politiediensten worden vandaag geconfronteerd met enorme hoeveelheden data, soms gestructureerd, maar veelal ongestructureerde informatiestromen. Het gebruik van artificiële intelligentie en big data staat centraal in dit Cahier, maar het gaat niet uitsluitend over de praktische toepassingen hiervan. In bredere zin wordt gereflecteerd over de ontwikkelingen inzake big data policing en de manier waarop een verantwoorde inbedding in het politiewerk tot stand kan komen.


Cahiers Politiestudies (mei 2023), Jg. 2023/2, N° 67 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: Politie en nieuwe spanningen

Gasteditoren: Timo Kansil, Paul Ponsaers, Renze Salet, Philippe De Baets 

Polarisatie en ongenoegen onder burgers leiden tot nieuwe spanningen in de samenleving en protesten tegen overheidsbeleid. Daarbij gaat het over beleid op terreinen als klimaat, dierenwelzijn, racisme  en - niet in de laatste plaats – de coronapandemie. De uitingen van deze protesten zijn zichtbaar in legitieme en geplande demonstraties. Maar ook in snel opkomende acties die mede door sociale media schijnbaar uit het niets worden gemobiliseerd. En die zich kunnen vermengen met verschillende extremistische acties. Deze nieuwe maatschappelijke spanningen stellen de nodige vragen aan het politieoptreden. Operationeel betreft het vragen over de intelligencepositie en het handelingsperspectief. Vragen met een meer strategisch karakter betreft de wijze waarop de politie zich heeft te verhouden tot polariserende tendensen en tot politiek en bestuur. Ook dient de vraag zich aan hoe de politie omgaat met interne manifestaties van deze nieuwe spanningen.


Cahiers Politiestudies (september 2023), Jg. 2023/3, N° 68 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: Politie en Strategie 

Gasteditoren: Antoinette Verhage, Timo Kansil, Lodewijk Gunther Moor, Kim Loyens 

Een maatschappij in snelle ontwikkeling vraagt een politie die zich kan aanpassen, een flexibele politie. Dat houdt in dat de politieorganisatie in staat moet zijn om van strategie te veranderen op verschillende vlakken. In dit Cahier willen we zowel de uitdagingen die steeds weer flexibiliteit vragen (technologie, nieuwe fenomenen, maatschappelijke evoluties) als de aanpassingen (bijvoorbeeld in het kader van human resources management, strategie en aanpak) die dit met zich meebrengt aan bod laten komen. We willen daarbij speciaal aandacht hebben voor de soms moeilijke spagaat tussen de nood aan ad-hoc oplossingen enerzijds en het belang van het ontwikkelen van lange termijn visies anderzijds.

 

Cahiers Politiestudies (december 2023), Jg. 2023/4, N° 69 (Antwerpen /  's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer:  Kunstcriminaliteit en politie   

Gasteditoren: Marc Cools, Amber Gardeyn, Mathias Desmet, Janine Janssen, Richard Bronswijk 

De politionele aanpak van kunstcriminaliteit is in België en Nederland een onderbelicht thema. Nochtans genereert dit fenomeen criminele opbrengsten en is de culturele schade aanzienlijk. Kunstcriminaliteit - of criminaliteit tegen cultureel erfgoed uit zich in verschillende transnationale vormen: diefstal, plundering en illegale handel in cultuurgoederen, vernieling van cultureel erfgoed tijdens militaire conflicten of maatschappelijke onrust, iconoclasme, vervalsing en fraude en witwassen van crimineel geld … De kunstmarkt is per definitie geglobaliseerd en wordt gedragen door actoren die werken met internationale tussenpersonen. Ze is matig gereguleerd, moeilijk te controleren en discretie en geheimhouding heersen. De collusie tussen de criminele onder- en bovenwereld noodzaakt een internationale politionele en beleidsmatige visie.

 

Jaargang 2024


Cahiers Politiestudies (februari 2024), Jg. 2024/1, N° 70 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: Politie en misbruik van beelden

Gasteditoren: Michel Walrave, Catherine Van de Heyning, Janine Janssen, Emile Kolthoff

Digitale media zijn in een recordtijd de virtuele omgevingen bij uitstek geworden voor communicatie en informatie. Deze technologische ontwikkelingen kunnen echter ook leiden tot misbruik van beelden. Zo heeft de niet-consensuele verspreiding van intieme beelden belangrijke negatieve gevolgen. Eveneens kunnen deepfakes en memes haatdragende boodschappen verspreiden. Hoe moet politie met deze nieuwe realiteit omgaan? En hoe kan ze op haar beurt, gebruik maken van beelden (vb. videoverhoor, filmen van politieoptreden, bodycam)? Dit Cahier analyseert verschillende vormen van beeldmisbruik op sociale media enerzijds, met aandacht voor de motieven en gevolgen, het juridische kader en de uitdagingen voor politiewerk. Bijzondere aandacht wordt  besteed aan de politiële opsporing (toelaatbaarheid van bewijsmateriaal), de problemen en uitdagingen die hiermee gepaard gaan. Ook wordt onderzocht hoe beelden over politie de verbeelding aanspreken (true crime, politieseries).

 

Cahiers Politiestudies (mei 2023), Jg. 2024/2, N° 71 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: Politie en diversiteit  

Gasteditoren: Janine Janssen, Sofie De Kimpe, Lodewijk Gunther Moor, Sophie van Rooijen  

De politie opereert in een bonte wereld. Regelmatig wordt de vraag gesteld in hoeverre de politieorganisatie daadwerkelijk die diversiteit representeert. Hoe wit of gekleurd is de politie eigenlijk? Aan de buitenklant, maar evenzeer aan de binnenkant?  Bij diversiteitsbeleid gaat het niet alleen om aandacht de etnische en culturele achtergrond, maar ook om leeftijd, seksuele oriëntatie en gender van medewerkers. In dit themanummer is de focus echter met name gericht op de etnische en culturele achtergrond. Wat betekent ‘Black lives matter’ voor de politie in België en in Nederland? Ruim vijf jaar geleden besteedden we al eens aandacht aan etnisch profileren. Hoe is het daar tegenwoordig mee gesteld? En lukt het de politie inmiddels beter om collega’s met migratieachtergrond niet alleen binnen te halen, maar ook binnen te houden?

 

Cahiers Politiestudies (december 2024), Jg. 2024/4, N° 72 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: Politie en wetenschap

Gasteditoren: Auke van Dijk, Antoinette Verhage, Willy Bruggeman, Jaco van Hoorn , Jan Terpstra

De politiepraktijk verhoudt zich niet vanzelfsprekend tot wetenschappelijk onderzoek. Het traditionele beeld is dat van de wetenschappers in de ivoren toren op grote afstand van de politieagenten op straat. Wetenschappers zijn dan vooral bezig met kennisvragen terwijl het de politieagenten gaat over het nut van onderzoek voor de praktijk. De afgelopen twee decennia is er veel veranderd in de relatie tussen politie en wetenschap. De academische waardering voor praktijkkennis is toegenomen en er wordt in toenemende mate onderzoek gedaan in en met de praktijk. Binnen de politie is het belang van een wetenschappelijke onderbouwing van beleid en uitvoering toegenomen. Soms is de relatie tussen onderzoek en praktijk zelfs zeer direct, zoals bij het vaststellen van risico’s en de bijbehorende de inzet van risicotaxatie instrumenten. De politie is een kennisintensieve uitvoeringsorganisatie geworden maar de verhouding tussen politiepraktijk en wetenschappelijk onderzoek is nog niet uitgekristalliseerd. In dit cahier wordt op basis van concrete voorbeelden getoond welke kansen en risico’s zich voordoen met het oog op de – verwachte of gewenste – toekomstige verhouding tussen beide domeinen.


Cahiers Politiestudies (december 2024), Jg. 2024/4, N° 73 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: Politie en drugs

Gasteditoren: Sofie De Kimpe, Freya Vander Laenen, Dirk Korf, Toine Spapens

Politie en drugs zijn sinds de criminalisering van bepaalde genotsmiddelen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wat is het huidige criminaliteitsbeeld aangaande drugs bij de politie in België en Nederland. De politionele recherche lijkt ontzettend veel energie capaciteit te besteden aan de strijd tegen drughandel en -traffic. De vraag rijst wat dit nu allemaal oplevert? Hoe is het gesteld met het drugsbeleid in België en in Nederland? Kennen we andere vormen van politioneel drugbeleid in de wereld en wat leveren die op? Welk effect heeft het Belgische en Nederlandse drugbeleid teweeg gebracht? Wat is de outcome van dit beleid ten aanzien van druggebruik? Het gebruik van drugs en de handel in drugs kan men moeilijk beschouwen als eenzelfde probleem en vergen een divergente aanpak. Hoe benadert me beide problemen in België en in Nederland? Zijn er verschillen en met welk verschillend resultaat? En tot slot, welke perverse neveneffecten zoals ondermijning, maar ook corruptie in de landbouw, etc. zien we verschijnen naar aanleiding van het drugbeleid? Noot: uiteraard wordt de term ‘drugs’ hier zeer breed gebruikt en verdient dit verdere afbakening.   




Jaargang 2025


Cahiers Politiestudies (februari 2025), Jg. 2025/1, N° 74 (Antwerpen / 's-Hertogenbosch: Gompel&Svacina)

Themanummer: De verhouding tussen politie- en inlichtingendiensten
Gasteditoren: Philippe De Baets, Marc Cools, Peter Klerks, Joery Matthijs

De verhouding tussen politie- en inlichtingendiensten hangt historisch gezien nauw samen met de totstandkoming van het politiebestel onder Franse impuls, gericht op het inwinnen van informatie. Het maakt nu deel uit van een integraal veiligheidsdispositief, waarbij het verzamelen en delen van informatie cruciaal is geworden in de strijd tegen het terrorisme. De finaliteit van inlichtingen- en politiediensten mag dan wel verschillend van aard zijn, de realiteit op het terrein vraagt om meer en betere samenwerking. Proactief handelen noopt tot het slopen van sommige ‘gegevensbeschotten’ tussen politie-, inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Deze evolutie staat op gespannen voet met de bescherming van fundamentele rechten en vrijheden en vereist voorafgaandelijk een fundamenteel maatschappelijk debat. Centraal hierin staat de afruil tussen burgerrechten en veiligheid.