Dagvoorzitter: Elke Devroe

13.30   Verwelkoming Stephan Svacina, uitgever Gompel&Svacina

13.35 – 13.45 Cahierwerking en voorstelling gasteditoren Cahier 80
Elke Devroe, Hoofdredacteur Cahiers Politiestudies

 

13.45 – 14.05  Inleiding op het thema

Timo Kansil, directeur Operatiën Korps Nationale Politie Nederland, Gasteditor Cahier 80 en lid van de kernredactie

Een professionele houding van politiemensen ten aanzien van de burger is uiteraard de voorwaarde voor goed politiewerk. Maar over wat nu open en onbevooroordeeld optreden is, kunnen meningen sterk verschillen. De geregelde discussie over neutraliteit van de politie geeft daar blijk van. Mogen politiemensen geloofs- of levensovertuigingen zoals hoofddoeken, tulbanden en keppeltjes tonen? Mag de politie iemand staande houden op grond van uiterlijke kenmerken, het zogenaamde etnisch profileren? Kunnen politiemensen wetten handhaven zonder dat persoonlijke opvattingen een rol spelen? Behandelt de politie eenieder gelijk ongeacht afkomst, godsdienst, politieke overtuiging of sociale status? Zijn er verschillen in de manier waarop de Nederlandse politie optreedt tegen boerenprotesten, demonstraties van Extinction Rebellion en van Black Lives Matter? En zo ja, zijn die verschillen gerechtvaardigd? De politie handelt in ondergeschiktheid aan het bevoegde gezag. Maar is handhaving van omstreden wetten niet een aantasting van haar veronderstelde neutrale rol? Neutraliteit van de politie, daarover gaat het Cahier Politiestudies nr. 80. In deze lezing worden de verschillende aspecten daarvan belicht.

14.05 – 14.20 Vragen aan de spreker en bespreking twee stellingen

 

14.20 – 14.40  Discriminatie als risico voor politieneutraliteit. Bevindingen uit de praktijk van Unia

David De Vaal, medewerker Dienst Bescherming van Unia, een Belgische federale openbare instelling die discriminatie bestrijdt en gelijkheid bevordert

In deze lezing wordt toegelicht hoe discriminatie en de perceptie ervan de neutraliteit en legitimiteit van de politie ter discussie stellen. Op basis van de praktijkervaringen van Unia worden meldingen over politieoptreden, etnisch profileren, haatmisdrijven en haatspraak geanalyseerd. De bevindingen tonen structurele problemen in controles, registratie en klachtenbehandeling, waarbij onderrapportering en een gebrek aan transparantie het vertrouwen van burgers kunnen aantasten. Daarnaast wordt het belang benadrukt van een grondige herkenning, registratie, onderzoek en vervolging van haatmisdrijven en haatspraak, gezien hun bijzondere schade aan slachtoffers en gemeenschappen. De lezing bespreekt verder de nood aan diversiteit binnen de politie en de risico’s op interne vooroordelen en ongelijkheid. Tot slot wordt ingegaan op de groeiende rol van artificiële intelligentie en ‘predictive policing’, die bestaande ongelijkheden kunnen versterken wanneer zij gebaseerd worden op te selectieve of eenzijdige data.

14.40 – 14.55 Vragen aan de spreker en bespreking twee stellingen

 

14.55 – 15.05   Koffiepauze

 

15.05 – 15.25 Polarisatie en de rol van de politie: neutrale buitenstaander of onderdeel van het proces?

Luuk Slooter, universitair hoofddocent Conflict Studies aan de Universiteit Utrecht

In het dagelijks werk wordt de politie regelmatig geconfronteerd met momenten van polarisatie: hoogoplopende spanningen tussen ‘wij’ en ‘zij’. Hoe moet zij hiermee omgaan? De politie is geen ‘neutrale buitenstaander’, maar onlosmakelijk onderdeel  van het polarisatieproces. In deze lezing wordt empirisch onderzoek toegelicht over dit onderwerp. Op basis van diepte-interviews met agenten die werkzaam zijn in drie Nederlandse aandachtswijken, laat Luuk Sloter zien hoe de politie verweven is met dit proces. De rol van de politie wordt ontleed door te kijken naar hoe zij de problemen op straat ‘categoriseert’ en hoe zij zichzelf identificeert. Dit onderzoek toont aan dat politiemensen dezelfde problemen in de drie wijken verschillend duiden en daarmee uiteenlopende wij-zij-tegenstellingen bestendigen. De zelfidentificatie van de politie als eensgezinde en neutrale ‘blauwe familie’ wordt intern betwist. De lezing licht toe hoe breuklijnen ‘binnen de organisatie’ en ‘buiten op straat’ met elkaar samenhangen. Tot slot wordt betoogd dat de vermeende neutraliteit van de politie niet vanzelfsprekend is, maar bespreekbaar en kritisch bevraagd dient te worden.

15.25 – 15.40 Vragen aan de spreker en bespreking twee stellingen

 

15.40 – 16.00  Kijken, ervaren, spreken. Hoe VR en dialoog politieneutraliteit veranderen

Bas Böing, programmamanager bij de Nederlandse politie

Voor het functioneren van de politie is het essentieel dat zij door burgers gezien wordt als neutraal. In de praktijk staat deze visie echter onder druk. In proactief politiewerk moeten politiemedewerkers voortdurend risico’s inschatten en patronen interpreteren. Daarbij kunnen impliciete vooroordelen een rol spelen, waardoor bepaalde groepen onbewust vaker worden gecontroleerd. Dit kan leiden tot etnisch profileren, met mogelijke gevolgen voor het vertrouwen van burgers in de politie en de effectiviteit van politiewerk. Deze lezing bespreekt een innovatieve interventie die 360°-film in Virtual Reality (VR) met groepsdialogen combineert. Interne gespreksleiders begeleiden de dialogen en stimuleren reflectie. Uit pilot- en longitudinaal onderzoek blijkt dat herhaalde en teambrede deelname aan de training leidt tot duurzame verbeteringen in zowel individuele als groepsuitkomsten, waaronder kennis en houding, psychologische veiligheid en groepseffectiviteit om etnisch profileren te bespreken en te voorkomen. Tegelijkertijd benadrukt de longitudinale studie dat organisatorische context, beleid en leiderschap bepalend zijn voor succes. Alleen wanneer deze factoren in samenhang worden versterkt, kan professioneel en rechtvaardig politiewerk optreden. Dit is cruciaal voor het behoud van legitimiteit en vertrouwen in een steeds diversere samenleving.

16.00 – 16.15 Vragen aan de spreker en bespreking twee stellingen

 

16.15 – 16.30 Afsluitende commentaren

Lodewijk Gunther Moor, gasteditor en lid van de kernredactie